dr hab. prof. ucz. Krassimira Ilieva-Makulec
ORCID 0000-0002-7570-3822
METODA DYDAKTYCZNA: STUDIUM PRZYPADKU (CASE STUDY)
1. Wprowadzenie
Studium przypadku (Case Study) jest metodą dydaktyczną polegającą na analizie rzeczywistej lub realistycznie przedstawionej sytuacji problemowej, która wymaga od studentów identyfikacji problemu, analizy dostępnych informacji, oceny możliwych rozwiązań oraz sformułowania uzasadnionych wniosków. Punktem wyjścia procesu uczenia się jest konkretny przypadek, a nie teoria. Studenci zdobywają wiedzę poprzez analizę sytuacji, interpretację danych oraz dyskusję nad możliwymi sposobami rozwiązania problemu.
Metoda umożliwia połączenie wiedzy teoretycznej z praktyką oraz rozwijanie umiejętności samodzielnego rozwiązywania problemów. Istotną cechą studium przypadku jest to, że zazwyczaj nie prowadzi ono do jednego prawidłowego rozwiązania. Kluczowe znaczenie ma umiejętność argumentowania własnego stanowiska oraz uzasadniania podejmowanych decyzji na podstawie dostępnych danych).
Słowa kluczowe: studium przypadku, analiza problemu, interpretacja danych, podejmowanie decyzji, rozwiązywanie problemów, krytyczne myślenie, argumentacja, dyskusja, współpraca, praktyczne zastosowanie wiedzy.
Schemat metody (etapy, kroki)
PRZEDSTAWIENIE PRZYPADKU
↓
DIAGNOZA I IDENTYFIKACJA PROBLEMU
↓
ANALIZA DANYCH I INFORMACJI
↓
POSZUKIWANIE MOŻLIWYCH ROZWIĄZAŃ
↓
OCENA KONSEKWENCJI ROZWIĄZAŃ
↓
DYSKUSJA I WYBÓR ROZWIĄZANIA
↓
FORMUŁOWANIE WNIOSKÓW
↓
ODNIESIENIE WNIOSKÓW DO PRAKTYKI
2. Cele dydaktyczne i rozwijane kompetencje
2.1. Cele dydaktyczne
Metoda Studium przypadku wspiera rozwój umiejętności analizowania i interpretowania informacji oraz wykorzystywania wiedzy teoretycznej do rozwiązywania problemów praktycznych. Umożliwia studentom aktywne uczestnictwo w procesie uczenia się oraz rozwijanie samodzielności intelektualnej.
Metoda Studium przypadku służy rozwijaniu umiejętności diagnozowania problemów, podejmowania decyzji, przewidywania konsekwencji proponowanych działań oraz argumentowania własnego stanowiska na podstawie dostępnych danych i dowodów.
2.2. Rozwijane kompetencje
Kompetencje poznawcze: myślenie analityczne; krytyczne myślenie; identyfikowanie zależności przyczynowo-skutkowych; formułowanie wniosków; rozwiązywanie problemów.
Kompetencje metodologiczne: analiza danych jakościowych i ilościowych; interpretacja wyników; ocena wiarygodności informacji; opracowywanie rekomendacji.
Kompetencje społeczne: współpraca w grupie; prowadzenie merytorycznej dyskusji; argumentowanie własnego stanowiska; aktywne słuchanie; prezentowanie rezultatów pracy.
Kompetencje zawodowe: podejmowanie decyzji w oparciu o dane; przewidywanie konsekwencji proponowanych działań; stosowanie wiedzy teoretycznej w praktyce; rozwiązywanie problemów charakterystycznych dla danej dziedziny.
3. Przebieg zajęć metodą Studium przypadku
Etap 1. Przedstawienie przypadku
Prowadzący przedstawia studentom opis sytuacji, zdarzenia lub problemu będącego przedmiotem analizy.
Zadania studentów: zapoznanie się z przypadkiem, określenie istoty problemu, identyfikacja głównych pytań wymagających odpowiedzi.
Etap 2. Diagnoza problemu
Studenci analizują dostępne informacje i określają najważniejsze elementy badanego przypadku.
Zadania studentów: identyfikacja przyczyn problemu, wskazanie czynników wpływających na analizowaną sytuację, określenie zależności pomiędzy poszczególnymi elementami przypadku.
Etap 3. Poszukiwanie rozwiązań
Studenci proponują możliwe wyjaśnienia problemu lub warianty jego rozwiązania.
Zadania studentów: formułowanie propozycji rozwiązań; argumentowanie ich zasadności; wykorzystanie wiedzy teoretycznej do interpretacji problemu.
Etap 4. Ocena konsekwencji
Studenci analizują potencjalne skutki proponowanych rozwiązań.
Zadania studentów: ocena zalet i ograniczeń poszczególnych rozwiązań; przewidywanie możliwych konsekwencji; wybór najlepiej uzasadnionego rozwiązania.
Etap 5. Dyskusja i prezentacja
Studenci prezentują rezultaty swojej pracy oraz przedstawiają argumenty uzasadniające przyjęte stanowisko.
Rola prowadzącego: moderowanie dyskusji; aktywizowanie uczestników; wspieranie procesu analizy bez narzucania gotowych rozwiązań.
Etap 6. Podsumowanie, refleksja i transfer wiedzy do praktyki
Studenci wskazują, w jaki sposób zdobyta wiedza może zostać wykorzystana w podobnych sytuacjach zawodowych, badawczych lub społecznych.
Prowadzący podsumowuje wyniki pracy studentów oraz odnosi uzyskane wnioski do szerszego kontekstu teoretycznego i praktycznego.
4. Korzyści, wyzwania i ograniczenia metody
4.1. Korzyści
Zastosowanie metody Studium przypadku: zwiększa aktywność i zaangażowanie studentów; umożliwia łączenie teorii z praktyką; rozwija umiejętności analityczne i interpretacyjne; wspiera krytyczne i twórcze myślenie; doskonali umiejętności argumentacji i komunikacji; przygotowuje do rozwiązywania autentycznych problemów zawodowych; rozwija samodzielność w podejmowaniu decyzji.
4.2. Wyzwania
Po stronie prowadzącego: przygotowanie odpowiednio dobranego przypadku; dobór materiałów źródłowych; moderowanie dyskusji; zapewnienie aktywności wszystkich uczestników.
Po stronie studentów: samodzielna analiza dużej ilości informacji; funkcjonowanie w sytuacji niejednoznaczności; konieczność uzasadniania własnych decyzji i opinii.
4.3. Ograniczenia
Metoda Studium przypadku jest bardziej czasochłonna niż tradycyjny wykład; wymaga aktywnego zaangażowania studentów; skuteczność zależy od jakości przygotowanego przypadku; nie prowadzi do jednego poprawnego rozwiązania.
5. Przykład zastosowania metody Studium przypadku
Temat zajęć: Ocena toksyczności wybranych zanieczyszczeń antropogenicznych dla organizmów wodnych na podstawie analizy wartości LC50
Uzasadnienie zastosowania metody
Studenci analizują rzeczywisty problem związany z oceną oddziaływania substancji chemicznych na organizmy wodne. Na podstawie wyników badań identyfikują zależności pomiędzy stężeniem substancji, czasem ekspozycji oraz reakcją organizmów testowych. Zajęcia obejmują wszystkie kluczowe etapy metody Studium przypadku: diagnozę problemu, analizę danych, poszukiwanie rozwiązań, ocenę ich konsekwencji oraz formułowanie rekomendacji.
5.1. Opis przypadku
Do środowiska wodnego przedostają się różne substancje pochodzenia antropogenicznego, m.in. środki ochrony roślin, detergenty, sole i związki metali ciężkich. Celem analizy jest określenie, które z badanych substancji stanowią największe zagrożenie dla organizmów wodnych oraz które organizmy mogą pełnić funkcję bioindykatorów.
Studenci otrzymują wyniki badań toksyczności wyrażone w postaci wartości LC50 (Lethal Concentration 50%; stężenie śmiertelne dla 50% badanej populacji) dla organizmów testowych: dla rozwielitki Daphnia sp. oraz ochotki Chironomus sp.
5.2. Przebieg zajęć
5.2.1. Wprowadzenie do problemu (10 min)
Prowadzący przedstawia problem oraz przypomina pojęcia:
- toksyczność środowiskowa,
- biomonitoring,
- organizmy wskaźnikowe,
- LC50 (Lethal Concentration 50%; stężenie śmiertelne dla 50% organizmów testowych) jest jednym z najczęściej stosowanych wskaźników toksyczności wykorzystywanych do oceny wpływu substancji chemicznych na organizmy testowe.
5.2.2. Analiza danych (25 min)
Studenci analizują dane eksperymentalne i określają: zależność między stężeniem a efektem biologicznym; wpływ czasu ekspozycji; różnice między badanymi substancjami; różnice we wrażliwości organizmów.
5.2.3. Interpretacja wyników (20 min)
Studenci odpowiadają na pytania:
- Która substancja wykazuje największą toksyczność?
- Który organizm jest bardziej wrażliwy?
- Jak zmienia się wartość LC50 wraz z czasem ekspozycji?
- Jakie mogą być ekologiczne konsekwencje obserwowanych wyników?
5.2.4. Opracowanie rekomendacji (15 min)
Grupy przygotowują krótką opinię ekspercką dotyczącą: oceny zagrożenia środowiskowego; wyboru organizmu wskaźnikowego; działań ograniczających ryzyko środowiskowe.
5.2.5. Prezentacja wyników i dyskusja (15 min)
Grupy prezentują swoje wnioski i uczestniczą w dyskusji moderowanej przez prowadzącego.
5.2.6. Podsumowanie (5 min)
Prowadzący podsumowuje najważniejsze wnioski oraz wskazuje praktyczne znaczenie analizowanych wyników dla oceny jakości środowiska wodnego.
Bibliografia
Gandecka K. 2025 Studium przypadku (Case study).W: Metody, które działają. Przewodnik dla prowadzących zajęcia w uczelniach, red. A. Chyła, Wydawnictwa AGH, Kraków, s. 273–282.
Królikowska E. Najlepiej widać na przykładzie, czyli studium przypadku jako metoda nauczania. Centrum Edukacji Obywatelskiej. https://koss.ceo.org.pl/dla‑nauczycieli/uczyc‑inaczej/artykuly/najlepiej‑widac‑na‑przykladzie‑czyli‑studium‑przypadku‑jako (dostęp: 27.09.2026).
Latusek-Jurczak D. 2015. Studium przypadku jako metoda dydaktyczna. Studia i Prace Wydziału Nauk Ekonomicznych i Zarządzania Uniwersytetu Szczecińskiego, 39(4), 125-134.